Bedrettin Y覺ld覺r覺m*
KRESEL ISINMA,
TARIM VE VAH襤 SULAMA
K羹resel 覺s覺nman覺n tan覺m覺, nedenleri, sonu癟lar覺 hakk覺nda neredeyse hepimiz sorumluluk ve fikir sahibiyiz. G羹nl羹k yaam i癟erisindeki aktivitelerimiz sonucu ortaya 癟覺kan ve atmosfere sal覺nan gazlar覺n sera etkisi oluturmas覺 sonucunda d羹nya y羹zeyindeki s覺cakl覺覺n artmas覺d覺r, k羹resel 覺s覺nma...
Son d繹nemlerde fosil yak覺tlar覺n yak覺lmas覺, ormans覺zlama, h覺zl覺 n羹fus art覺覺 ve toplumlardaki t羹ketim eiliminin artmas覺 gibi nedenlerle karbondioksit, metan ve diazot monoksit gazlar覺n atmosferdeki y覺覺lmas覺 art覺 g繹stermi, bilim adamlar覺na g繹re bu art覺 k羹resel 覺s覺nmaya neden olmutur.
Son 50 y覺ldaki s覺cakl覺k art覺覺n覺n insan hayat覺 羹zerinde fark edilebilir etkileri olduu bilim adamlar覺n覺n ortak g繹r羹羹 haline gelmitir.
襤klimsel deiikliklere neden olan k羹resel 覺s覺nman覺n etkileri, en y羹ksek zirvelerden, okyanus derinliklerine, ekvatordan kutuplara kadar d羹nyan覺n her yerinde hissedilmektedir.
Buzullar eriyor, deniz suyu seviyesi y羹kseliyor ve k覺y覺 kesimlerde toprak kay覺plar覺 art覺yor. Son 50 y覺lda kuzey yar覺k羹re kar 繹rt羹s羹nde azalma, 20inci y羹zy覺l boyunca deniz seviyelerinde de 10-25 cm aras覺nda bir art覺 olduu ifade ediliyor.
K羹resel 覺s覺nmaya bal覺 olarak d羹nyan覺n baz覺 b繹lgelerinde kas覺rgalar, seller ve tak覺nlar覺n iddeti ve s覺kl覺覺 artarken, baz覺 b繹lgelerde uzun s羹reli, iddetli kurakl覺klar ve 癟繹lleme etkili oluyor.
襤lkbahar erken geliyor, sonbahar gecikiyor, k覺覺n s覺cakl覺klar art覺yor, hayvanlar覺n g繹癟 d繹nemleri deiiyor. Yani iklimsel deiiklikler kolayca g繹zlemlenebiliyor art覺k.
襤te bu deiikliklere dayanamayan bitki ve hayvan t羹rleri de ya azal覺yor ya da tamamen yok olup gidiyor.
K羹resel 覺s覺nman覺n olumsuz etkilerinin en fazla g繹r羹lecei b繹lge, T羹rkiyenin de yer ald覺覺 Akdeniz kua覺d覺r. lkemiz, k羹resel 覺s覺nman覺n, kurakl覺k, su kaynaklar覺n覺n zay覺flamas覺, orman yang覺nlar覺n覺n artmas覺, yeni haere ve hastal覺klar覺n g繹r羹lmesi gibi olumsuz y繹nlerinden olduk癟a fazla etkilenebilecektir.
lkemizdeki y羹zey suyu potansiyelinde yaanan azalmalar, 繹zellikle tar覺m, konut ve sanayi sekt繹rlerindeki su t羹keticileri a癟覺s覺ndan 繹nemli su s覺k覺nt覺lar覺na sebep olacakt覺r. Buna ek olarak bitkilerde buharlama yoluyla yaanan su kay覺plar覺n覺n artmas覺 (2030 ve 2100 y覺llar覺 i癟in s覺ras覺yla %10 ve %54) sulama suyu ihtiyac覺n覺 ciddi boyutlarda art覺racakt覺r. Su s覺k覺nt覺s覺 sorunlar覺na ek olarak, arazi kullan覺m覺 ve havzalardaki arazi 繹rt羹s羹 de iklim deiiklii sonu癟lar覺ndan 繹nemli 繹l癟羹de etkilenecektir.
Tar覺msal 羹retimin 繹nemli fakt繹rleri iklim, sulama ve kurakl覺k
Ge癟en y覺l bas覺na da yans覺d覺覺 羹zere Devlet Su 襤leri (DS襤) ve Devlet Meteoroloji 襤leri (DM襤) gibi kurumlar覺n haz覺rlad覺覺 raporlarda, hidrolojik d繹ng羹n羹n bir kural覺 olarak 2013 y覺l覺 sonras覺nda kurak y覺llar覺n gelmesi ihtimali de s繹z konusu
O d繹nemde 2012 y覺l覺n覺n su bak覺m覺ndan verimli bir y覺l olaca覺n覺 繹ng繹ren uzmanlar, 2013 sonras覺nda yaanabilecek kurakl覺k d繹neminin 3-7 y覺l aras覺nda s羹rebilecei tahmininde bulunurken, belediye ve ilgili kurumlar覺n buna haz覺rl覺kl覺 olmas覺 gerektiine dikkat 癟ekmilerdi.
Bu a癟覺dan bak覺ld覺覺nda su kaynaklar覺n覺n doru ve verimli kullan覺m覺 daha b羹y羹k bir 繹nem kazan覺yor. zellikle iklim koullar覺 ve sulama imk璽nlar覺ndan dorudan etkilenen tar覺m sekt繹r羹 i癟in bu konu daha hassas bir anlam ta覺yor.
lkemiz teknik ve ekonomik 繹l癟羹tlere g繹re 8,5 milyon hektar sulanabilir araziye sahip. Ancak bu alanlar覺n %60'覺 sulamaya a癟覺lm覺 durumdad覺r. D羹nyadaki sulanabilir alanlar ise ekili alanlar覺n sadece % 17'sini oluturmalar覺na ramen toplam bitkisel 羹retimin %40'覺 bu alanlardan elde edilmektedir. Bu da bize suyun tar覺mdaki 繹nemini g繹stermektedir. Dier taraftan, suyun 繹zellikle s覺cak iklimlerde yanl覺 kullan覺m覺 da toprakta tuzlanmaya neden olmakta ve 癟繹llemeye yol a癟maktad覺r. F覺rat'覺n iyi kalitedeki suyu bile 10 dekarl覺k bir araziye y覺lda 1,1 ton tuz d璽hil etmektedir.
Kurakl覺k halinde, birim alandan daha d羹羹k verim al覺naca覺ndan, tar覺m arazilerinin korunmas覺 ve amac覺 d覺覺nda kullan覺lmamas覺 gerekmektedir. Uzun s羹reli kurakl覺ktan sonra gelen saanak ya覺, erozyonu h覺zland覺rmaktad覺r. D羹nyada erozyonla kaybedilen toprak miktar覺 y覺lda 24 milyar ton olup, 羹lkemizde bu miktar 500 milyon tondur. Erozyonla kaybettii toprakla birlikte, T羹rkiye her y覺l 9 milyon ton bitki besin maddesini de yitirmektedir. Bu da hem verimlilii d羹羹rmekte, hem de su kaynaklar覺n覺n kirlenmesine neden olmaktad覺r.
D羹nyada olduu gibi T羹rkiye'de de enerji 羹retimi %77, sanayi sekt繹r羹 %9 ve tar覺m %5 oran覺nda sera gaz覺 癟覺k覺覺ndan sorumludur. A癟覺klamalardan da anla覺laca覺 羹zere, k羹resel 覺s覺nman覺n 繹nlenmesinde olumlu bir ad覺m atmak i癟in 繹ncelikle enerji ve sanayi 羹retiminde fosil yak覺tlar覺n kullan覺lmas覺 yerine daha temiz ve doayla dost, yenilenebilir enerji kaynaklar覺na y繹nelim salanmas覺 gerekmektedir. Deien yetitirme periyotlar覺na paralel olarak bitkisel 羹retimde ekim zamanlar覺n覺n da deitirilmesi gerekir. Dolay覺s覺yla 羹retim planlamas覺n覺n da en k覺sa s羹rede yap覺lmas覺 zarureti ortaya 癟覺km覺t覺r. zellikle kurakl覺a dayan覺kl覺 羹r羹n 癟eitleri gelitirilmelidir. Tar覺mda suyun israf覺na yol a癟an vahi sulama (salma sulama) y繹ntemleri terk edilerek, suyun daha tasarruflu kullan覺ld覺覺 damla ve yamurlama sulama y繹ntemlerine ge癟ilmelidir.
Al覺nan tedbirleri yayg覺nlat覺rmak gerekiyor
T羹rkiye'de su kaynaklar覺na y繹nelik en fazla t羹ketim, tar覺msal ama癟l覺 su kullan覺m覺nda ger癟eklemektedir. Tar覺mda y羹zde 88 oran覺nda yap覺lan vahi (salma) sulama sonucu suyun 繹nemli k覺sm覺 bitkiye ulamadan kaybolmaktad覺r.
Bu ger癟ekler 覺覺覺nda hareket eden AK Parti H羹k羹metleri, konuya gerekli hassasiyeti g繹stererek t羹m tedbirleri almaya balam覺, tar覺m politikalar覺n覺 olutururken de maksimum verimlilii 繹ne 癟覺karm覺t覺r.
Konuya dair yap覺lan uzun s羹reli tespitler sonras覺 ilk olarak 2007 y覺l覺nda, Birlemi Milletler 襤klim Deiiklii er癟eve S繹zlemesi kapsam覺nda, konuya ilikin etki analizi ve 繹nlemler i癟eren Birinci Ulusal 襤klim Deiiklii Bildirimi yay覺mlayarak, al覺nmas覺 gereken tedbirleri hayata ge癟irmeye balam覺t覺r.
al覺malar devam ederken, deien ve gelien artlar dikkate al覺narak 2010 y覺l覺nda Ulusal 襤klim Deiiklii Strateji Belgesi (2010-2020) haz覺rlanm覺t覺r.
Bu kapsamda konunun 癟繹z羹m羹ne y繹nelik programlar覺n uygulamas覺 devam ederken, Ulusal 襤klim Deiiklii Strateji Belgesi (2010-2020) revize edilmi, 2011 y覺l覺nda 襤klim Deiiklii Ulusal Eylem Plan覺 (20112020) haz覺rlanarak uygulamaya koyulmutur.
Eylem planlar覺 dorultusunda G覺da Tar覺m ve Hayvanc覺l覺k Bakanl覺覺 da toprak, su ve bitki 繹rt羹s羹 dengesini korumak, 癟ift癟ilerin toprak ve suyu doru kullanmalar覺n覺 salamak amac覺 ile bir dizi tedbiri hayata ge癟irmi, bu konudaki en b羹y羹k yat覺r覺m覺 da su kaynaklar覺n覺n doru kullan覺lmas覺na aktarm覺t覺r.
K覺rsal Kalk覺nma Yat覺r覺mlar覺n覺n Desteklenmesi Program覺n覺n hayata ge癟irildii 2006 y覺l覺ndan itibaren, bas覺n癟l覺 sulama sistemlerinin kullan覺m覺n覺 tevik etmek amac覺yla yamurlama ve damla sulama sistemlerini hibe destei kapsam覺na alm覺t覺r.
Toplu ve bireysel sulama projeleri i癟in 60.000 羹retici, 151 milyon TL hibe destei ile doru sulama sistemlerine tevik edilmi, b繹ylece 575.000 dekar alanda vahi sulaman覺n 繹n羹ne ge癟ilmitir.
Projenin yayg覺nlat覺r覺lmas覺 ve 羹reticilerin konuya dair yeterince bilin癟lendirilmesi halinde, mevcut su kaynaklar覺 kullan覺larak vahi sulama (salma sulama) y繹ntemi ile ancak 4 milyon hektar alan sulanabilirken, yamurlama veya damla sulama sistemi kullan覺larak 10-12 milyon hektar alan sulanabilecektir. Bu uygulamaya paralel olarak, suyun kayna覺ndan 羹retim alanlar覺na ta覺nmas覺 amac覺yla kullan覺lan a癟覺k kanal sisteminden de en k覺sa s羹rede vazge癟ilerek, bu noktada oluan 繹nemli orandaki su kayb覺n覺n da 繹n羹ne ge癟ilmesi gerekmektedir. Vahi sulama sisteminden vazge癟ilerek tasarruf edilecek su ile fazladan sulanabilen 6-8 milyon hektar alandan elde edilebilecek verim, kuru artlarda al覺nan verim ile k覺yaslanarak yap覺lacak hesaplamada, 20 ile 40 milyar $l覺k ilave bir gelir elde edilebilecei g繹r羹lecektir.
Bununla birlikte
Tar覺msal 羹retimden elde edilen gelirin GSMHya olan katk覺s覺 yakla覺k % 35-40 oran覺nda artacak,
Fazladan sulanan arazinin yem bitkileri 羹retiminde kullan覺lmas覺 halinde et ve s羹t 羹retiminde maliyetin d羹羹r羹lmesi salanarak sekt繹r羹n s覺k覺nt覺s覺 giderilebilecek,
Son d繹nemde Harranda meydana gelen arazi 癟繹kmeleri ile bir kez daha g繹zler 繹n羹ne serilen bilin癟siz sulama ve tuzlanman覺n neden olduu problemin minimuma indirilmesi m羹mk羹n olacak,
Vahi sulamadan vazge癟ilmesi ile birlikte ila癟 ve g羹bre kullan覺m覺ndan tasarruf edilirken, salma sulamaya bal覺 ila癟 ve kimyasallar覺n oluturduu 癟evre kirlilii ile birlikte 癟繹llemenin de 繹n羹ne ge癟ilebilecektir
Ancak, canl覺l覺覺n devam覺 i癟in son derece 繹nem arz eden bu konuda kat edilmesi gereken daha 癟ok mesafe olduu unutulmayarak, gerek 羹retici, gerek t羹ketici, gerekse tar覺ma y繹n verenler konumunda olan hepimizin bu konuya yeterince hassasiyet g繹stermemiz ve art覺k kaybedecek zaman覺m覺z覺n olmad覺覺n覺 unutmamam覺z gerekmektedir.
Hac Suresinin 5. ayetinde, Yery羹z羹n羹 g繹r羹rs羹n羹z ki kupkurudur. Fakat biz ona su indirdiimiz zaman harekete ge癟er, kabar覺r ve her bitkiden 癟ift 癟ift yetitiririz buyurulmutur.
Bu ayette, suyun sadece insan覺n yarad覺l覺覺n覺n kayna覺 olarak deil, varl覺覺n覺n devam覺 i癟in de muhta癟 olduu besinlerin yetimesinde 繹nemli bir rol oynad覺覺 ifade edilmitir.
Bedrettin YILDIRIM
AK Parti Bursa Milletvekili
TBMM Tar覺m, Orman ve K繹yileri Komisyonu yesi
Zaman Gazetesi, Yorum, 03 Nisan 2012 Sal覺
Y覺ld覺r覺m, 18/21 May覺s Tarihlerinde Bursa'da 
